Ryzyko zawodowe, czym jest i jak je ocenić na stanowisku

Ryzyko zawodowe to jedno z pojęć, które pojawia się w każdej dokumentacji BHP. Wyjaśniamy, co oznacza i jak je ocenić bez zbędnej teorii.

Czym jest ryzyko zawodowe

Ryzyko zawodowe to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, które powodują straty, w szczególności negatywne skutki zdrowotne dla pracowników, wraz z ciężkością tych skutków. Innymi słowy, odpowiada na dwa pytania: jak często coś może pójść źle i jak poważne będą skutki.

Pracodawca ma obowiązek ocenić ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, udokumentować je i stosować niezbędne środki profilaktyczne. Pracowników trzeba też poinformować o ryzyku na ich stanowiskach i o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

Zagrożenie a ryzyko

Zagrożenie to czynnik, który może wyrządzić szkodę, na przykład ruchoma część maszyny, hałas albo śliska podłoga. Ryzyko to ocena tego, czy i jak bardzo ten czynnik zagraża konkretnej osobie na konkretnym stanowisku. To samo zagrożenie może dawać małe ryzyko tam, gdzie jest osłonięte, i duże tam, gdzie osłon brakuje.

Ocena krok po kroku

Najczęściej stosowana w Polsce jest metoda punktowa opisana w normie PN-N-18002. Przebieg oceny jest podobny w każdej firmie.

• opisz stanowisko i czynności, które pracownik na nim wykonuje
• wypisz zagrożenia dla każdej czynności, z podziałem na fizyczne, chemiczne, ergonomiczne i organizacyjne
• oceń możliwe skutki oraz prawdopodobieństwo ich wystąpienia
• oblicz poziom ryzyka i zdecyduj, czy jest akceptowalne
• dobierz środki ograniczające ryzyko, od zbiorowych po indywidualne
• oceń ryzyko ponownie po zastosowaniu środków i zapisz wynik

Kolejność środków ochrony

Najpierw próbuje się usunąć zagrożenie u źródła, na przykład zastąpić niebezpieczną substancję bezpieczniejszą. Potem stosuje się środki ochrony zbiorowej, takie jak osłony maszyn i wentylacja, następnie rozwiązania organizacyjne, jak instrukcje i szkolenia, a dopiero na końcu środki ochrony indywidualnej. Rękawice czy kask to ostatnia linia obrony, a nie zamiennik dla osłony maszyny.

Najczęstsze błędy przy ocenie

Pierwszy błąd to ocena „na biurku”, bez obejrzenia stanowiska. Zagrożenia widać dopiero wtedy, gdy przejdzie się cały proces pracy, od odbioru materiału po sprzątanie stanowiska. Drugi to zbyt ogólna lista zagrożeń, która pasuje do każdej firmy i dlatego nie pomaga nikomu. Trzeci to brak konsultacji z pracownikami, którzy najlepiej wiedzą, gdzie w codziennej pracy robi się niebezpiecznie.

Czwarty błąd to ocena napisana raz i zapomniana. Po zmianie maszyny, układu hali albo organizacji zmian dokument przestaje opisywać rzeczywistość, a pracownicy zostają poinformowani o ryzyku, którego już nie ma, i nie dowiadują się o tym, które się pojawiło.

Kiedy aktualizować ocenę

Ocenę przeglądasz przy każdej zmianie, która może wpłynąć na ryzyko: nowej maszynie, innej technologii, zmianie organizacji pracy, wypadku albo zmianie przepisów. Warto też zaplanować okresowy przegląd, nawet gdy nic się nie zmieniło, bo drobne zmiany potrafią się kumulować.

Aktualna ocena jest podstawą instruktażu stanowiskowego. Pracownik ma zostać poinformowany o ryzyku na swoim stanowisku, więc program instruktażu powinien wynikać z oceny. W Instruktaze oba dokumenty powstają z tych samych danych o stanowisku, dzięki czemu są ze sobą spójne, a Ty zachowujesz kontrolę nad treścią i podpisem.

Zobacz także

• Ocena ryzyka zawodowego
• Instrukcje stanowiskowe BHP
• Dokumentacja BHP